الجمع مهما امكن اولى من الطرح « 1 » معمولا علما در باب تعارض ، متعرض اين عنوان و نقد و بررسى آن شده‌اند . از چند جهت در اين عنوان بحث مىشود . 1 - معناى اين جمله : معناى اين جمله چنين است كه هرگاه دو خبر معتبر وارد شد كه در ابتداى امر متعارض و متنافى به نظر مىرسند ، فورا نبايد حكم به تعارض و تساقط يا تخيير نمود ، بلكه بايد تا جايى كه ممكن است ، بين آنها جمع كرد . يعنى بررسى نمود كه آيا يكى عام است و ديگرى خاص ، يا يكى مطلق است و ديگرى مقيد ، يا يكى ظاهر است و ديگرى اظهر ، يا يكى حاكم است و ديگرى محكوم و . . . ؟ آنگاه اگر اين نسبتها بين دو دليل بود ، عام را بر خاص و مطلق را بر مقيد و ظاهر را بر اظهر و . . . حمل نمود ، ولى اگر هيچ‌كدام از اين موارد نبود ، آنگاه حكم به تعارض دو دليل نمود و احكام تعارض را بر آنها مترتب كرد . بنابراين ، مراد از اولويت در عنوان فوق ، لزوم است . يعنى لازم است اين موارد نسبت به دو دليل رعايت شود . 2 - دليل لزوم جمع : هرچند به اجماع و اصل تمسك شده است ، ولى حكم عقل تنها دليل

--> ( 1 ) الفصول ، ص 440 ؛ فوائد الاصول ، ج 4 ، ص 726 ؛ اصول الفقه ، ج 2 ، ص 200 ؛ علم اصول الفقه ، ص 434 ؛ درر الفوائد ، ص 645 ؛ نهاية الافكار ، ج 4 ، ص 137 ؛ تهذيب الاصول سبزوارى ، ج 1 ، ص 169 ؛ اصول الاستنباط ، ص 311 ؛ اصطلاحات الاصول ، ص 193 ؛ الرسائل ، ص 433 . الكفاية ، ج 2 ، ص 388 .